Ocena

Kryteria szczegółowe - treść wartości nadrzędnych prowadzenia miasta Poznania (waga = 2 pkt)

Projekt

1.        Dobro gminnej i powiatowej (powiat poznański grodzki) wspólnoty samorządowej, czyli złożony konglomerat takich wartości pierwszego rzędu (najważniejszych, egocentrycznych), jak:

1.1. Mieszkaniec i mieszkańcy oraz społeczność miasta – wartości ostatecznie nadrzędne i rozstrzygające,

1.2. Miasto jako wartość – wartość równorzędna w stosunku do mieszkańca i mieszkańców oraz społeczności miasta, lecz ostatecznie w stosunku do nich służebna,

1.3. Zadania Gminy, w tym zadania zlecone, jako wartość - wartość równorzędna w stosunku do mieszkańca i mieszkańców oraz społeczności miasta, lecz ostatecznie w stosunku do nich służebna.

2.        Dobro mieszkańców i społeczności okołopoznańskich – powiat poznański ziemski – wartości nadrzędne drugiego rzędu ważności,

2.1.    Realizowane równolegle z wartościami pierwszego rzędu, ale ostatecznie im ustępujące,

2.2.    Dobro to nie może być traktowane jako konkurencyjne (element gry) lecz powinno być traktowane jak uzupełniające, tak aby tworzyć spójne dobro aglomeracji poznańskiej (wtedy może wykroczyć poza powiat poznański ziemski, stosownie do definicji aglomeracji poznańskiej).

3.        Dobro kraju

3.1.    Traktowane jako wartości nadrzędne drugiego stopnia ważności, element uzupełniający i/lub gry w strukturze wartości nadrzędnych,

3.2.    W szczególnych wypadkach może stać się wartością nadrzędną pierwszego stopnia lub ograniczeniem sztywnym (nieprzekraczalnym – np. bezpieczeństwo kraju).

4.        Dobro Unii Europejskiej oraz dobro globalne

3.3.   Traktowane jako wartości nadrzędne drugiego stopnia ważności, element uzupełniający i/lub gry w strukturze wartości nadrzędnych,

3.4.   W szczególnych wypadkach może stać się wartością nadrzędną pierwszego stopnia lub ograniczeniem sztywnym (nieprzekraczalnym – np. bezpieczeństwo UE).

5.        Dobro otoczenia systemów społecznych wskazanych wyżej, zwłaszcza środowiska naturalnego, traktowane zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, traktowane w strukturze wartości nadrzędnych jak dobro kraju i Unii Europejskiej.

1. Przyjęta definicja pomocniczości jest niejasna

a) Na przykład w relacji do jej treści w rozumieniu zasad stosowanych w Unii Europejskiej. Pomocniczość w tym ostatnim rozumieniu dotyczy tego, że jednostki wyższego rzędu pomagają jednostkom niższego rzędu i przejmują sprawy ich dotyczące tylko wtedy, kiedy niższy szczebel nie może sobie w danym przedmiocie (dziedzinie) poradzić.

b) Takie podejście oznacza w istocie konieczność przeprowadzenia decentralizacji pełnej, obejmującej pełną kongruencję; niniejszy projekt nie jest decentralizacją, jest mechanicznym rozbiciem kongruencji między rozmaite podmioty.

2. Nie jest jasne, w projekcie, kto komu pomaga – Rada Miasta pomaga JP, czy JP pomagają RM, czy istnieje sprzężenie zwrotne.

3. Interpretacja pomocniczości nie zapewnia wystarczającej zdolności systemu samorządowego do pobudzania, artykułowania oraz sprawnego kształtowania osiągania tych wartości przez JP.

4. Interpretacja pomocniczości marginalizuje wartości, które mogą być cenione przez JP, w systemie samorządności.

5. Interpretacja pomocniczości nie zapewnia sprawnego kształtowania tych wartości przez administracyjny aparat samorządu Miasta.

6. Zachowanie kapitału społecznego i bliskość obywatelska – trudno je ocenić z uwagi na niepełną argumentację rozwiązań w tej dziedzinie.

7. Rozwiązania proponowane w projekcie są dyskusyjne co do „zapewnienia poprzez JP większego wpływu mieszkańców na decyzje władz miasta odnoszące się do ich najbliższego otoczenia”

7.1. Zwiększenie tego wpływu nie jest bezpośrednio zdefiniowane. Pośrednia interpretacja wpływu przez zadania i kompetencje lokuje go na obszarze marginalnych kwestii materialnych. Opiniowanie, wnioskowanie, wskazywanie, uchwalanie, wspieranie, proponowanie, postulowanie, inicjowanie, itp. „kompetencje” mają „miękki” charakter. „Kompetencje decyzyjne” dotyczą tylko wyboru szczegółowych zadań o drugorzędnym charakterze w wybranych dziedzinach. „Najbliższe otoczenie” niekoniecznie musi być ograniczone do kwestii materialnych. „Większy wpływ” to impulsy sprawcze o odpowiedniej sile, ale wywołują one tylko otwarcie danego procesu, który może „umrzeć śmiercią naturalną” natychmiast po otwarciu, jeśli projekt i praktyka nie zapewnią mechanizmów skuteczności w całym systemie procesu, również w jego powiązaniach oraz po zakończeniu.

7.2. Projekt przynosi rozbicie niektórych procesów przez wprowadzenie dodatkowego podmiotu (JP). Taki podział pracy zmusi do wprowadzenia dodatkowych, aktualnie nie występujących, czynności koordynacyjnych oraz pomocniczo-obsługowych, dla zapewnienia spójności całości procesów i ich sprawności. Zaabsorbuje dodatkowy czas i nakłady oraz koszty. Komisja nie przedstawiła stosownego rachunku w tej dziedzinie.

8. Deklarowany  u podstaw projektu „rozwój społeczeństwa obywatelskiego” jest kategorią tak ogólną, że aż ogólnikową. Nie jest jasne, czy i jak proponowane zmiany spowodują faktyczny rozwój i na czym będzie polegał przyrost w tej dziedzinie. Brak szczegółowego wywodu nadaje propozycji cechy demagogii.

9. Ocena ważona – 2x4pkt = 8 pkt ważonych

10. Uwaga

10.1. Liczba i kategorie kryteriów szczegółowych, ujętych w kolumnie drugiej są celowo szerzej rozwinięte, aby pokazać, że ich dobór i wybór jest problemem sam w sobie. Uwaga ta dotyczy wszystkich kategorii kryteriów, wskazanych w kolumnie drugiej całej tabeli.

10.2. Powyżej oceniono projekt komisji tylko przez wybrane kryteria.

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga = 2 pkt)

Projekt

1.        Treść Strategii

2.       Jakość Strategii

1. Istniejąca Strategia jest niskiej jakości i nie może być podstawą oceny. Taki brak ważnego kryterium oceny JP skutkuje tym, że samorządowy aparat administracyjny oraz JP

a) Nie mają kluczowego drogowskazu i miary długookresowego postępowania,

b) A ich zachowania są determinowane przez horyzont bieżący.

2. Aktualnie opracowywana Strategia nie jest wystarczająco dobrze komunikowana społeczności Poznania, aby ustalić jej treść i wartość – nie może być także podstawą oceny.

3. Ocena ważona – 2x3 pkt = 6 pkt ważonych

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga = 1,5 pkt)

Projekt

1.        Wariantowość rozwiązania

2.         Kompetentność merytoryczna rozwiązania

3.         Elastyczność rozwiązania

4.         Sprawność, w tym efektywność (wartość/koszty) rozwiązania

5.         Sterowalność rozwiązania

6.         Profesjonalizm zastosowanego podejścia projektowego

7.         Zgodność rozwiązania z wymaganiami nauk

8.         Zgodność rozwiązania z najlepszymi praktykami

1. Przyjęte w Projekcie cele Reformy nie są celami, lecz w większości rozwiązaniami projektowymi. Jest to podstawowy błąd metodologiczny projektowania.

1.1. Ponadto w większości cele są zdefiniowane niezbyt poprawnie, ponieważ kładą nacisk na proces. Na przykład cel: „zaspokajanie potrzeb społeczności osiedlowej” jest nazwaniem procesu, czy też rodzaju aktywności (dziedziny, domeny), co jest nie do przyjęcia z punktu widzenia reguł sztuki definiowania celów.

2. Projekt słabo rozróżnia lub wręcz utożsamia zadania, kompetencje i odpowiedzialność oraz niewystarczająco precyzyjnie definiuje te i inne kategorie. Prowadzi to do niskiego poziomu kongruencji (wzajemnej adekwatności, odpowiedniości) i spójności tych kategorii. Ponadto (założenia projektowania):

2.1. Czy i na jakich zasadach cele, oraz wskazane kategorie mają się do zadań własnych, zleconych i sformułowanych w Strategii Miasta Gminy, oraz jak są alokowane między poszczególne podmioty?

2.2. Na jakich zasadach  są one alokowane między Radę Gminy a Rady Osiedli:

1) zbiory tych kategorii są rozłączne (konsekwencje dla podmiotów?),

2) zbiory tych kategorii częściowo się pokrywają (konsekwencje dla podmiotów?)

3) Zbiory tych kategorii są tożsame, przy czym wiąże je zasada wynikania (jak sformułowana i jakie to ma konsekwencje dla podmiotów?).

3. Zadania i kompetencje osiedla

3.1. W dokumencie tym znajdują się cele, a dalej zadania. Jest niejasne:

a)  czy się różnią, czy nie, a jeśli tak – to na jakiej zasadzie,

b) także niejasne, czy cele = zadania, czy nie; czy zadania to są prace, procesy lub działania, a cele – to oczekiwane rezultaty tych działań, procesów, etc.

3.2. Cele i zadania są sformułowane procesowo, a także przy użyciu eufemizmów, co nie jest zgodne z regułami sztuki (np. zadanie: „dbałość o ład przestrzenny”; dbałość - ???).

3.3. W Urzędzie Miasta jest stosowane podejście procesowe do zarządzania. Proponowane zapisy nie nawiązują do tego podejścia, co z góry powoduje niekompatybilność projektu.

4. Wyznaczenie celu i zadania pociąga za sobą rozstrzygnięcia co do koniecznych dla ich realizacji metod, środków, organizacji, zasobów, instrumentów, etc., etc. Nie jest jasne, czy ta „dbałość” rozwijana jest następnie w projekcie w postaci „inicjowania i wspierania przedsięwzięć”, „realizowania swoich zadań poprzez”, „kompetencje Osiedla”?

5. Proponowane warianty rozwiązań dotyczą tylko konsolidacji osiedli, nie jest nimi objęty cały projekt (wariantowe rozwiązania całościowe), ani inne składowe projektu [kompletne wariantowanie lokalne (np. budżetowanie osiedli), które powinno objąć wszystkie dziedziny projektu, a nie tylko konsolidację]

5.1 Braki wariantowości są podstawowym zaniedbaniem, uniemożliwiającym badanie i ocenę dobroci proponowanego (forsowanego przez Radnych) projektu,

5.2. Takie porównanie powinno być dokonane co najmniej w stosunku do

a) rozwiązania aktualnie istniejącego (wariant bazowy),

b) tak zwanego „projektu Prezydenta Miasta/Urbańczaka” („wariant odrzucony”).

Powoływanie się na lokalne przedmiotowo rozwiązania „krakowskie”, co czyniono (benchmark), nie jest wystarczające (nie ma dostatecznej bazy diagnostycznej do traktowania ich jako „dobra praktyka”, czy „benchmark wzorcowy”)[1].

5.3. Wariantowanie lokalne konsolidacji nie jest w pełni zgodne z regułami sztuki, począwszy od ułożenia struktury i wagi kryteriów, przez układ wariantów, badanie sprawności wariantów przez pryzmat przyjętych kryteriów.

6. Diagnoza istniejącego rozwiązania funkcjonowania JP

6.1. Taka diagnoza została wykonana przez Komisję w formie „identyfikacji problemów w obecnym systemie funkcjonowania JP” – na podstawie ustaleń Komisji

a) nie jest jasne, na jakich zasadach ta diagnoza była przeprowadzona - czy wyłącznie na podstawie „konsultacji majowych 2009r” z przedstawicielami Rad Osiedli oraz analizy dokumentacji (jakiej, kto ją robił?), czy stosowano jakieś inne zasady? Takie ustalenia są ważne, ponieważ, przy przyjętej metodzie projektowania (diagnostyczna) błąd diagnozy skutkuje błędem projektowania.

6.2. Diagnoza nie formułuje istotnych wniosków co do relacji między systemem samorządowym Miasta a Radami Osiedli – sprawność tych relacji?

6.3. Nałożenie zadań i kompetencji, a ich wykonalność przez Radę Osiedla – są to organa działające społecznie, zatem analiza wykonalności projektu ma znaczenie fundamentalne – nie ma w projekcie takiej analizy.

a) Czas aktywności dobowej wszystkich nas absorbuje aktywność zawodowa, aktywność związana z gospodarstwem domowym oraz zainteresowania. Wśród tych ostatnich jest ogromny rozrzut i konkurencja, począwszy do zbierania kapsli butelek, na działalności samorządowej skończywszy. Projekt nie odnosi się wystarczająco do koncepcji obciążenia radnych nieodpłatną, lub nisko odpłatną („społeczną”) pracą samorządową i efektywności tego obciążenia.

7. Zakres projektu

7.1. Reforma JP nie jest jasno zdefiniowana co do kategorii oraz zakresu dziedzinowego

a) Reformy mogą być rozmaicie kategoryzowane, na przykład, jako reformy stopniowe/radykalne, kompleksowe/lokalne, restrukturyzujące, etc. – nie mamy wystarczającej  pewności co do tej kwestii; wskazanie, że projekt jest mniej radykalny od odrzuconego modelu Prezydenta/Urbańczaka, jest bez uzasadnienia gołosłowne,

b) Zakres przedmiotowy reformy jest oznaczony pośrednio, przez określenie zagadnień jakimi zajmie i zajmuje się komisja; nie jest jasne, z jakich źródeł wynika ten zakres: z diagnozy? z naukowej definicji normatywnej? z normy prawnej? itp.

c) Żaden z czterech zakresów nie jest odniesiony do Strategii (działalności, rozwoju, lub podobnej) Miasta – czy to oznacza, że jedynym odniesieniem jest prawo? czy to oznacza, że projekt jest ponadto aczasowy i aprzestrzenny oraz arzeczowy („a...” – abstrahujący od...)?

7.2. Co do zasady, powinny być, a nie są, wyłuszczone „założenia reformy/projektu”, zanim sformułujemy misję, wizje i cele.

7.3. Co do zasady, identyfikacja problemów powinna być pochodną profesjonalnego procesu diagnozowania, przede wszystkim bezpośredniego przedmiotu projektowania (zakres przedmiotowy reformy).

a) Założenia i przebieg takiego diagnozowania są niedookreślone – „...na podstawie ustaleń doraźnej Komisji...” jest oświadczeniem niewystarczającym, nawet, jeśli włączymy do tego procesu debaty nad „projektem Prezydenta/Urbańczaka”, konsultacje społeczne, wspomaganie przez Wydział wspierania JP oraz bliżej nieoznaczone konsultacje z odpowiednimi jednostkami naukowymi UAM.

b) Wszystkie one mogły i mogą mieć bowiem charakter wymiany poglądów „a vista”, lub polegać na stosowaniu podobnej, nieprofesjonalnej metodologii; nie deprecjonuję tutaj żadnych z wyżej wymienionych „technologii diagnozowania”, wskazuję tylko na ich wyłącznie uzupełniającą rolę w stosunku do metodologii profesjonalnej. Twierdzenia te nie są gołosłowne, jeśli wziąć zasadę formułowania przez radnych twierdzeń na posiedzeniach Komisji (z wyłączeniem Przewodniczącego Komisji). Na przykład (cytaty wypowiedzi z posiedzeń Komisji): „Strzeszyn – niewiele dają, a wymagania jakby nie wiem co dawali”; „trzeba zjechać do 40 osiedli, bo inaczej to nie ma sensu”; „innej formuły, niż opiniodawczo-konsultacyjna, Rada osiedla nie będzie mogła mieć, żeby gdzieś tam kiedyś mogła funkcjonować”).

7.4. Kompletność składników zakresu przedmiotowego projektu, począwszy od zadań i kompetencji, a na zasadach przekazywania mienia komunalnego JP i sposobu zarządzania nim, skończywszy, trudno ocenić z uwagi na brak założeń reformy

a) Niemniej, jeśli przyjąć założenie, że reformę przeprowadzamy w zgodzie z wytycznymi nauki, to najpierw musielibyśmy określić zakres przedmiotowy reformy (co konkretnie reformujemy) w zakresie rzeczowym (jednostki pomocnicze i... właśnie, co: ich udział w zarządzaniu Miastem? ich powiązania z Radą Miasta? system komunikowania się JP z wydziałami Urzędu Miasta? itp., itd.),

b) W powyższym kontekście kompletność projektu budzi wątpliwości.

7.5. Projekt, rozumiany jak przedsięwzięcie, musi być zaprojektowany jako całość, obejmująca również szeroko rozumiane wdrożenie. W dokumentach nie znajduje się odniesienia do tego zagadnienia.

8. Sens i istota rozwiązania projektowego – jego ocena jest także zaburzona, z powodów jak wyżej

8.1. Rozwiązanie ma zapewnić „silne partnerstwo” ze strony JP, w stosunku do władz Poznania. Takie sformułowanie świadczy o tym, że Komisja nie zdefiniowała jasno natury partnerstwa. Taki stosunek (partnerski) między stronami zachodzi, co do zasady, wyłącznie wtedy, kiedy ich potencjał (w tym władza) jest, we wzajemnych relacjach, równoważny. W projektowanym wypadku, JP nie są z pewnością, i nie będą, „partnerami” władz Miasta.

8.2. Utożsamianie „wpływu” z „kompetencjami decyzyjnymi” w jakiejś dziedzinie jest trudne do zaakceptowania. Termin „kompetencje” jest tak rozmaicie definiowany, że konieczne jest podanie definicji, na gruncie której prowadzi się projektowanie. Założenie, że w desygnatem „kompetencji” jest również władza i zdolność do decydowania jest uprawnione, lecz trzeba to jasno powiedzieć. Jednak nawet to nie wystarczy do „wpływania na dany przedmiot”, nie mówiąc o tym, że i „wpływanie” trzeba zdefiniować. Można, na przykład, przyjąć, że wpływanie oznacza skuteczne urzeczywistnienie danego oczekiwania, modelu, itp. Taki rygor jest bardzo zobowiązujący i wymaga pełnego panowania nad przebiegiem całych procesów i ich systemów, w powiązaniach z otoczeniem. Trudno sobie wyobrazić aby JP, nie mając większego potencjału od władz Miasta, mogły osiągnąć taki rezultat.

8.3. Podobnie, nie można zaakceptować utożsamiania odpowiedzialności z kompetencjami decyzyjnymi („powierzenie im większej odpowiedzialności(kompetencji decyzyjnych”). Przekazanie radzie osiedla uprawnień decyzyjnych wcale nie oznacza, że zechce ona być odpowiedzialna za sam proces decyzyjny, nie mówiąc o jego realizacji – w warunkach rozproszenia całości danego działania między rozmaite podmioty.

8.4. W istocie, kontrolowalność skutków projektu jest wysoce dyskusyjna, w tym z tytułu rozproszenia procesów między wiele podmiotów, ale także dlatego, że projekt nie wskazuje na założenia implementacji, koncepcyjnych w gruncie rzeczy, (nieaplikacyjnych) rozwiązań.

8.5. Konsolidacja osiedli według przedziałów kwotowych liczby mieszkańców budzi rozmaite wątpliwości, jeśli przyjąć (a Komisja tak zakłada), że wymaganiem projektowym jest zachowanie istniejącego „kapitału społecznego” oraz zachowanie „obywatelskiego charakteru (bliskiego mieszkańcom”). Co prawda, kwoty te zróżnicowano według charakteru „lokalizacji i rodzaju zabudowy”, lecz jak te kryteria mają się do:

a) „aspektów historycznych, fizyczno-topograficznych i funkcjonalnych” osiedli,

b) przyjętych „zadań i kompetencji” osiedli,

c) wykonalności projektu przez Rady i społeczności lokalne?

8.6. Wielkość i złożoność przedmiotu projektowanego są powszechnie uważane za kluczowe czynniki strukturotwórcze (czynniki kształtowania organizacji), nie można więc ich nie doceniać. Wraz ze wzrostem wielkości i złożoności przedmiotów zarządzanych wzrasta zapotrzebowanie na wyspecjalizowane, profesjonalne usługi różnego typu, co implikuje problemy: ich alokacji między osiedla i inne jednostki; kosztów; koordynacji, i inne. Przyjęte rozwiązanie bagatelizuje i nie odnosi się wystarczająco do tego zagadnienia. Propozycje obsługi administracyjnej Rad Osiedli są tu dalece niewystarczające.

8.7. Zasady przekazywania mienia komunalnego JP do korzystania i sposobu zarządzania nim

a) Przekazywanie mienia osiedlom do korzystania miało by obejmować, rzucone w projekcie przykładowo (bez jasnego katalogu i kategoryzacji): świetlice, kluby osiedlowe, boiska sportowe, place zabaw, skwery zieleni,

b) Wskazywane w projekcie „możliwość uzyskania oszczędności oraz dodatkowych dochodów” (przez budżet Miasta) jest podane mimochodem, bez żadnych wyliczeń i rachunków; „możliwość” oznacza mglistą potencję, a nie jednoznaczną i wysoce prawdopodobną gwarancję (zobowiązanie),

c) Wprowadzanie „1-2 osobowej komórki zarządu mieniem JP” do WWJP, przy rozmiarze i złożoności przyporządkowanych spraw, nie zasadza się – podobnie jak cały projekt w innych miejscach – na rachunku pracochłonności itp.,

d) Projekt generuje tu dodatkowe koszty i nakłady, przy czym dotychczasowe rozwiązanie, może niewystarczająco sprawne, jest tańsze, ponieważ obywa się bez tych zwyżek. Radni mówią „lekką ręką” o efektach synergicznych, bez konkretnych wyliczeń, które miałyby – ich zdaniem polegać na: obniżeniu wydatków administracyjnych, zaoszczędzeniu na kosztach wynajmu siedzib przez Rady Osiedli, itp.,

e) Taka argumentacja jest niewystarczająca. Można założyć, z metodologicznego punktu widzenia, trzy warianty (w tym istniejący, jako bazowy – nazwijmy go A): „bez synergii” (nazwijmy go B) i „z synergią” (nazwijmy go C).  Wariant B mógłby być przyjęty wyłącznie wtedy,  kiedy różnica (lub iloczyn) jego wartości dodanej do kosztów (nakładów) byłby odpowiednio większy od zera (dla różnicy – dałby korzyść) lub większy od 1 (dla iloczynu). Wariant C mógłby być przyjęty tylko wtedy, kiedy odpowiedni rachunek, uwzględniający konkretne efekty synergii, przyniósłby podobne rezultaty jak wariant B. Proponowane rozwiązania nie zawierają takich rachunków.

8.8. Źródła finansowania aktywności osiedli

a) Podejście do finansowania aktywności osiedli z proponowanych źródeł jest trudne do zaakceptowania – chodzi o odesłanie  do „...późniejszych prac nad reformą JP...”.

b) Rachunek rozmiarów, proporcji, itp., źródeł oraz skutków gospodarowania nimi, jest kardynalnym wymaganiem dla projektu. Na etapie modelu koncepcyjnego jest do przyjęcia, natomiast na etapie modelowania ideowego (co do typów modelowania - patrz punkt IX.3. poniżej) - nie.

8.9. Udział osiedli w procedurze budżetowej Miasta

a) W tej dziedzinie komisja nie wniosła żadnego własnego projektu pod obrady, zapytała natomiast nielicznych przedstawicieli rad osiedli co chcą zmienić w dotychczasowym rozwiązaniu. Takie podejście stanowi wyjątek metodologiczny – w pozostałych przedmiotach komisja wnosiła pod obrady własne propozycje projektowe. Obecni fizycznie na posiedzeniu czterej (4) radni nie wykazali się znaczącą wiedzą co do procesu budżetowania, ani też nie mieli propozycji (projektu) powiązania budżetowania z proponowanymi przez siebie pozostałymi rozwiązaniami projektu. Dyskusja toczyła się w zasadzie wokół procedury budżetowej, co jest zaledwie jednym z elementów budżetowania. Uwaga komisji, że na spotkaniach majowych (2009r) z przedstawicielami osiedli nie zgłoszono uwag w tej dziedzinie, więc komisja nie przedstawia autorskiego projektu, nie może być potraktowana poważnie – przecież projektantem reformy jest komisja, a nie obywatele.

b) Przedstawiciele osiedli wskazywali na rozmaite problemy związane z całym projektem (np. liczba osiedli po konsolidacji; harmonogram budżetowania; wzrost kosztów reformy, przy pozostawieniu rozmiarów finansowania niektórych zadań na obecnym poziomie; brak szerszego rachunku efektywności reformy).

c) Radni bagatelizowali te wątpliwości. Przykład: brak szerszego rachunku efektywności reformy radny         A. Bielerzewski skomentował następująco: ekonomiści są nieomylni tylko w jednym: popełnianiu błędów. Z pewnością nie jest to merytoryczna postawa projektowa.

d) Wejście w życie nowej ustawy budżetowej w perspektywie 2011 roku, na które wskazała przedstawicielka Urzędu Miasta (Wydział Budżetu i Analiz), zaskoczyło radnych – niejasne są dla nich wymagania i ograniczenia wynikające z niej dla reformy. Niemniej, zmiana perspektywy finansowania i budżetowania z rocznej na wieloletnią wpłynie z pewnością na konieczność dostosowania rozwiązań reformy.

e) Rezultat pracy komisji w tym przedmiocie nie jest jasny.

9. Sprawność projektu

9.1. Rozproszenie procesów podejmowania decyzji, realizacji, administrowania, finansowania, i in., między wiele podmiotów może mieć sens wyłącznie wtedy, kiedy korzyści (wartości) z tego tytułu odniesione do kosztów ich pozyskania są istotnie wyższe od odpowiedniego rachunku dla wariantu ich koncentracji. Takiej analizy i oceny porównawczej projekt nie przedstawia.

9.2. Brak wariantowania uniemożliwia stwierdzenie sprawności i efektywności projektu jako całości ze względu na ich ekonomiczność (relację wartości rozwiązania do jego kosztów/nakładów), także w ujęciu społecznym.

10. Ocena ważona – 3 pkt x 1,5 pkt = 4,5 pkt

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga – 1,5 pkt)

Projekt

1. Dostosowanie rozwiązania do specyfiki Miasta

2. „Aspekty historyczne, fizyczno-topograficzne i funkcjonalne” osiedli

3. Dostosowanie treści rozwiązania do otoczenia Miasta

4. Unikatowość (swoistość, rzadkość, imitowalność)

1. Radni dyskutowali o dostosowaniu konsolidacji osiedli do specyfiki lokalnej.

2. W projekcie nie ma wzmianki o dostosowaniu projektu do otoczenia Miasta.

3. „Aspekty historyczne, fizyczno-topograficzne i funkcjonalne” osiedli podaje się wyraźnie jako kryteria. Jednak powiązania między przyjętymi rozwiązaniami, a tymi kryteriami nie są wyraźne.

3.1. Należy wykazać stopień, w jakim proponowane rozwiązania przyczyniają się do zachowania i rozwijania tych aspektów.

3.2. Należy wykazać, że przyjęte rozwiązania nie zwiększą ryzyka wykonalności projektu oraz ich koszty/nakłady, a w rezultacie efektywność projektu.

4. Ocena ważona – 6 x 1,5 pkt = 9 pkt

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga = 1 pkt)

Projekt

1. Projektowanie systemów społecznych zasadza się na jasno sformułowanych podstawach doktrynalnych. Jednoznaczny kanon w tej dziedzinie nie istnieje, zatem projektant jest zobowiązany przyjąć odpowiednie reguły, np. dominacje istniejących norm prawnych, czy wytycznych właściwych nauk, odniesień empirycznych uznawanych za ważne, udziału poszczególnych podmiotów, itp.

1. Projekt nie jest posadowiony na wyraźnej doktrynie reformy JP w mieście Poznaniu.

2. Komisja w projektowaniu reformy powołuje się na współpracę z Instytutem Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM w Poznaniu (źródło naukowe) oraz korzystanie z benchmarku (wybrano rozwiązanie Krakowa, studiowano m.in. rozwiązania Łodzi i Gdańska)

2.1. Nauka - nie podaje się charakteru „wsadu” nauki do projektu.

2.2. Benchmark - nie wskazuje się, czy są to zwykłe kopie, adaptacje, kompilacje i na jakich zasadach wykonane.

3. Konsultacje są istotną zasadą, nie tylko dla postępowania samorządowego. Projektowanie systemów społecznych może być przeprowadzone przy udziale, lub bez udziału, rozmaitych podmiotów,  zainteresowanych i/lub neutralnych

3.1. Odrzucenie przez Radę Miasta projektu Prezydenta/Urbańczaka (podejście eksperckie) i zastosowanie projektowania zbliżonego do tak zwanego podejścia inkrementalnego (lub OD – Organisational Development), właśnie z udziałem rozmaitych podmiotów – jest ogromnie wymagające z metodologicznego punktu widzenia. Wymagania te nie są wystarczająco spełnione  w tym projekcie.

3.2. W istocie konsultowanie projektu ogranicza się do

a) Spotkań konsultacyjnych z Radami Osiedli (maj 2009r) oraz awizowanego, planowanego spotkania z przedstawicielami trzech kategorii osiedli po przyjęciu („przez aklamację”) roboczej wersji projektu przez Komisję (połowa listopada 2009r),

b) Udziału w posiedzeniach Komisji nie wszystkich radnych z jej składu, oraz niewielkiej liczby zainteresowanych gości (głównie osoby reprezentujące Rady Osiedli),

c) Wyrażania opinii a vista przez wszystkich uczestników posiedzeń Komisji, w stosunku do materiału przygotowanego przez Przewodniczącego Komisji. Materiał ten jest rozdawany na początku posiedzenia i prezentowany przez Przewodniczącego, po czym odbywa się dyskusja (z wyłączeniem posiedzenia dotyczącego budżetowania),

d) W istocie materiał na wejściu do dyskusji na posiedzeniu Komisji nie różni się od materiału po posiedzeniu Komisji (materiał jest przyjmowany przez radnych „przez aklamację”). Odnosi się wrażenie, że materiał wnoszony na posiedzenie Komisji jest już wcześniej uzgodniony przez jej członków, a posiedzenia otwarte Komisji są w istocie pro forma.

e) Tymczasem, konsultacje to złożony proces, który w projektowaniu systemów społecznych może dotyczyć (w wersji rozwiniętej)  każdego z jego etapów (kroków, stadiów).

4. Nie jest jasne, czy po zakończeniu prac roboczych i posiedzeń Komisji pojawi się całościowy projekt roboczy, będący nieprostą sumą, nową jakościowo syntezą, zagadnień omawianych na posiedzeniach Komisji, czy też „projekt” będzie prostą składanką dokumentów przyjmowanych do tej pory „przez aklamację” przez Komisję. Komisja zapowiada, że projekt będzie konsultowany reprezentantami osiedli na podobnych zasadach, jak w maju 2009r.

5. Argumentacja komisji, że przyjęto pośrednią filozofię reformowania, między projektem Prezydenta („radykalnym”), a stanem istniejącym jest ogólnikowy, i bez szczegółowego uzasadnienia nie może być przyjęty.

6. Ocena ważona – 4 x 1 pkt = 4 pkt

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga = 1 pkt)

Projekt

1. Kryterium to należy rozpatrywać na tle doktryny i ograniczeń sztywnych projektowania. Może ona przewidywać nienaruszalność (ograniczenie) i prymat (wymaganie) zgodności rozwiązań projektowych z prawem, lub nie.

2. Prawo może także stanowić kryterium wyboru rozwiązań projektowych, tak więc może stanowić podstawę do decydowania. Jednak można przyjąć inne stanowisko – decyzje przesądzają autorytety lub orzeczenia (np. wybranych osób czy gremiów w drodze konsensusu lub negocjacji, itd.)

1. Analiza tekstów projektu wskazuje, że w projektowaniu zastosowano intuicyjnie mieszane podejście, fundowane na doraźności sądów oraz wygodzie i łatwości rozpoznawania, diagnozowania i decydowania w sprawach reformy.

2. Jest prawdopodobne, że materiały projektowe są analizowane przez odpowiednie służby Urzędu Miasta, w tym prawne, nie jest jednak jasne, jaki status i jakość mają te prace.

3. Jednak taka rekonstrukcja nie jest pewna, zatem jasna ocena przez pryzmat tego kryterium jest obarczona zbyt wysokim błędem.

4. Ocena ważona – 4pkt x 1 pkt = 4 pkt

Ocena

Kryteria szczegółowe (waga = 1 pkt)

Projekt

1.        Istniejące zewnętrzne i wewnętrzne normy prawne

2.        Dostępne źródła i wielkość nakładów, kosztów i wydatków

2.1.   Jednorazowych na przygotowanie i wdrożenie projektu,

2.2.   Stałych funkcjonowania wdrożonego rozwiązania,

2.3.   Rozwoju wdrożonego rozwiązania (ewentualne inwestycje).

3.        Ograniczenia zdolności wykonawczej Rad osiedli, gremiów pracujących społecznie.

4.        Ograniczenia zdolności lokalnych społeczności do ciągłego i profesjonalnego włączania się do wspomagania Rad Osiedli.

5.        Inne ograniczenia, np. ekologiczne.

1. Projekt nie identyfikuje wystarczająco takich ograniczeń, oraz

1.1. Nie dostosowuje do nich projektowanych rozwiązań reformy.

1.2. Nie przewiduje ewentualnych działań zmniejszających, blokujących lub eliminujących ograniczenia (np. kształtowanie aktywności społeczności lokalnych – „małych ojczyzn”).

2. Zdolność Rad i mieszkańców jest wysoce ograniczona, nawet w wypadku zewnętrznego jej kształtowania. Zdolności te powinny być istotnymi wyznacznikami projektowania – do czego w projekcie wyraźnie się nie odniesiono.

3. Według twierdzeń radnych, z formalnego (prawnego) punktu widzenia, JP odpowiedzialności nie ponoszą żadnej.

Jest to jedno z najważniejszych ograniczeń reformy i projektowania, nie zaznaczone w rozwiązaniach projektowych wystarczająco mocno. Jeśli takie jest prawo, to albo trzeba je zmienić, albo projektować w granicach prawa. Rozerwanie, wspomnianej wyżej (punkt IV.2.), kongruencji może mieć katastrofalne skutki praktyczne i zniweczyć zakładane efekty reformy.

4. Ocena ważona – 3 pkt x 1 pkt = 3 pkt

Warianty projektowanej reformy JP

Kryteria

Ocena łączna

Treść wartości nadrzęd-nych prowadze-nia miasta Poznania

Waga = 2

Służebność rozwiąza-nia dla realizacji Strategii Poznania

Waga = 2

Zgodność rozwiązania z regułami metodologii projekto-wania

Waga = 1,5

Dostoso-wanie rozwią-zania do specyfiki i relacji

Waga = 1,5

Zgodność rozwiąza-nia z doktryną projekto-wania

Waga = 1,5

Zgodność rozwiąza-nia z prawem

Waga = 1

Zgodność rozwiąza-nia

z ogranicze-niami sztywnymi

Waga = 1

Zdolność Rad Osiedli do wykona-nia

wariantów (ryzyko)

Koszty i nakłady wariantów oraz ich efektyw-ność

I. Rozwiązanie istniejące

1. Zadania i kompetencje osiedli

2. Finanse JP

3. Obsługa administracyjna JP

4. Konsolidacja JP

5. Przekazywanie mienia do korzystania przez JP

6. Udział JP w budżetowaniu

7. Organizacja JP

8. .....

II. Rozwiązanie Prezydenta/Urbańczaka

1. Zadania i kompetencje osiedli

2. Finanse JP

3. Obsługa administracyjna JP

4. Konsolidacja JP

5. Przekazywanie mienia do korzystania przez JP

6. Udział JP w budżetowaniu

7. Organizacja JP

8. .....

III. Benchmark

1. Zadania i kompetencje osiedli

2. Finanse JP

3. Obsługa administracyjna JP

4. Konsolidacja JP

5. Przekazywanie mienia do korzystania przez JP

6. Udział JP w budżetowaniu

7. Organizacja JP

8. .....

IV. Projekt Komisji – wariant 1

1. Zadania i kompetencje osiedli

2. Finanse JP

3. Obsługa administracyjna JP

4. Konsolidacja JP

5. Przekazywanie mienia do korzystania przez JP

6. Udział JP w budżetowaniu

7. Organizacja JP

8. .....

V. Projekt Komisji – wariant 2

1. Zadania i kompetencje osiedli

2. Finanse JP

3. Obsługa administracyjna JP

4. Konsolidacja JP

5. Przekazywanie mienia do korzystania przez JP

6. Udział JP w budżetowaniu

7. Organizacja JP

8. .....

.....